Uyku ve Rüya

| 12 Ekim 2014 | |

Bligh resifinde karaya oturan Exxon Valdez, Prens William boğazına 41 Milyon litreden fazla ham petrol akıttı. 23 canlı türüne ve 2000 kilometrelik sahil şeridine büyük zarar verdi. Kaza Amerikan tarihinde ki en büyük çevre felaketlerinden biriydi. Denize çok fazla ham petrol yayıldı. En önemli nedeni ise “Uykusuzluktu“.

 
Rüyada gerdeğe girmek

 

24 Mart 1989 – Prens William boğazı, vakit gece yarısı, son 48 saat içerisinde 2.kaptan sadece 6 saat uyudu. Şuanda denizde ki en büyük araçlardan birini, 200 Milyon litreden fazla ham petrol taşıyan süper tankeri kullanıyor. 2. Kaptanın gözleri açık, tetikte gibi görünüyor ama ters giden birşeyler var. Ne o ne de diğer denizciler bunu fark etmiyor. 2.Kaptan tam anlamıyla ayakta uyuyor. Birazdan bu durum tarihede geçecek.

Bligh  resifinde karaya oturan  Exxon Valdez, Prens William boğazına 41 Milyon litreden fazla ham petrol akıttı. 23 canlı türüne ve 2000 kilometrelik sahil şeridine büyük zarar verdi. Kaza Amerikan tarihinde ki en büyük çevre felaketlerinden biriydi. Denize çok fazla ham petrol yayıldı. En önemli nedeni ise “Uykusuzluktu“.

Bu tür felaketler listesine uzay mekiği Challenger kazası,uzay istasyonu Mir çarpışması ve Bhopal felaketi de eklenebilir. Bhopal’de kurulan ve böcek ilacı üreten fabrikadan yanlışlıkla 40 ton metil isosiyanat gazını dışarı atması sonucu 18.000 kişinin ölümüne, 150.000’den fazla insanın zehirlenmesine neden olan Bhopal felaketi ki çevresel etkileri Çernobil faciasından bile korkunç olan bu kaza sonrasında, Bhopal eyaleti doğal afet bölgesi ilan edildi.

Olayların hepsinde de araştırmacılar, iş başındaki önemli personelin uykusuz kaldığını tespit ettiler. Bugün uykusuzluk dünya çapında bir sorun ve her geçen gün kötüleşiyor. Herkesin 24 saat ayakta kaldığı bir dünyada, gittikçe daha az uyuyoruz. Uyanık kalmanın önemi arttıkça bilimsel açıdan uykuyu keşfetmenin, anlamanın ve ondan yararlanmanın önemide artmakta.

Amerikan ulusal uyku vakfının araştırmasına göre insanlar büyük olasılıkla uyumuyor.
– %63 müz sağlıklı olmak için gereken uykuyu almıyor.
– %69 muz sık sık uykusuzluk yaşıyor.
– %22 miz ise günlük çalışmalarımızı engelleyecek kadar uykulu geziyor.

%22 yani her 5 kişiden biri. Bugün işe giderken bu insanlardan kaçı yanınızdan geçti acaba? İnsanlara sorduğunuzda size “Sağlıklı Beslenmenin, Spor Yapmanın” önemli olduğunu söyleyeceklerdir ama hayati değer taşımasına rağmen UYKU henüz bu listede yer almamakta. Uzmanlar çoğu insanın hergece yaklaşık  8 saat uyuması gerektiğini söylüyor ama bu bilgi haricinde UYKU hakkınca çok şey bildiğimiz söylenemez.

Uyku insanlık için gizemli bir bilmece, uyku nedir, bizim için önemi nedir, nasıl uyuruz, eğer uyku sağlığımız için spor kadar önemliyse neden daha fazla uyumuyoruz. Amerikan ulusal uyku vakfının yaptığı son araştırmaya  göre insanların %33 uyumak yada sevişmek gibi şeyler  yerine çalışmayı tercih ediyor. Rakamlar bunu kanıtlıyor. Araştırmaya katılanların %65 gündüz yorulduklarında, uykulu olduklarını kabul etselerde çalışmaya ara vermediklerini belirtmiş. Yani ülkenin yarısı inşaatlarda, sokaklarda, işyerlerinde, arabasında  çalışmaya devam etmekte ve uykusuzluğun yarattığı hertürlü tehlikeyi gözardı etmektedir.

Günümüz toplumunda daha az uyumak, limitleri zorlamak ve dayanıklı insan tavrını takınmak aslında uykusuzluğun iyi ve doğru olduğunu onaylamak anlamına geliyor. Ancak uykusuz kalmak doğru değil. Yetersiz uyku büyük tehlikeler doğurabilir ve inşaat işçilerinden ev kadınlarına kadar herkesin hayatını etkileyebilir.

Uykusuzluk EMR yada kan testiyle ölçülmüyor. Uykusuz bir beynin iç işleyinin nasıl olduğunu açıklamak henüz mümkün değil. Yaşanan sıkıntılar, alınan ilaçlar, depresyon, iş ile ilgili sıkıntılar, televizyonda izledikleriniz, aile ortamında tanık olduklarınız, aşırı çalışma uykusuzluğa neden olabilir.

İyi bir uyku çekmek ne demektir? Kimilerimiz uygun yöntemi bilsede bilim henüz “İyi bir uyku nedir” in yanıtını bilmiyor. Yemek yemek, yürümek, konuşmak gibi diğer vücut fonksiyonlarının evriminin aksine UYKU için temel bir neden hala bulunamamış durumda. Uyuyorsanız çocuklara bakmıyorsunuz, yiyecek aramıyorsunuz, hayatta kalmak için gereken bir çok işe katılmıyorsunuz demektir. Bu yüzden UYKU nun çok önemli bir nedeni olmalı ve bizim ( bilimin ) henüz bunu bilmemesi utanç verici.

Bu duruma şaşırmamak gerek. 1950 yılların başına dek UYKU ile ilgili ciddi bir araştırma yapılmamıştı. Ancak 1980 lerde fareler üzerinde yapılan araştırmalar 17 gün süren uykusuzluğun ölümcül olacağını kanıtladı. Uyanık tutulan fareler 17. gününde ölüyorlardı. Neden öldükleri ise çözülemiyordu. Buda kabul edilemez bir durumdu ve uyku araştırmalarına rağmen açıklanamayan birşeydi.Ancak kan zehirlenmesi ve bağışıklık sistemini yıkımının ölümlerde rol oynadığını biliyoruz.

İnsan oğlu KESİNLİKLE UYUMAK üzerine programlanmıştır. Beynimizde bulunan bazı sistemler sadece uyumamızı sağlamak üzere çalışmakta ve bu amaca hizmet etmektedir. Beynimiz kaç saat uyuduğumuzun hesabını mutlaka tutar. Bir gece az uyursanız bunu anlar ve hem gündüz hem gece bunu telafi etmeye çalışır. Uyku araştırmalarının öncüsü sayılan DR. William yarım yüzyıldır uykunun gizimlerini araştırmakta. 1953 te hızlı göz hareketi, yani REM uykusu ve REM dışı uyku türü olmak üzere 2 farklı uyku türünün belirlenmesine öncülük etmiştir. REM uykusunu tanımlamaya başladığımızda, bu uyku evresinin tekrarlandığını ve etkili rüyalar görmeyle bağlantılı olduğunu fark ettiğinde çok heycanlanmıştı.

Rüyalar ve psiko analize ilgi duyan genç bir bilim adamı olan DR. William için REM uykusu rüyalar ve tıp arasında ki ilk fiziksel ilişkiydi.Dr.William aklın sırlarını açığa çıkaracak anahtarı bulduğunu umuyordu. İşte bu yüzden 1963 te ısrarcı bir genç olan Randy Gardner ile  “Aşırı uykusuzluğun” üzerine bir proje geliştirirken Dr.William da yanındaydı. Deliik gibi gelsede Randy Gardner 264 saat uyanık kalarak rekor kırdı. 9. hatta 10. güne kadar hiç sorun yaşamayan Randy Gardner, kelimeleri toparlayamıyor, hatırlayamadığı şeyler oluyordu ama deneyin son aşamasına kadar halüsinasyon benzeri bir durum yaşamadı. 11. günde üzerinde dur işareti asılı olan sıradan bir direği Randy Gardner kendisine bakan ve onu izleyen biri olduğunu sanmıştı.

Sonunda Randy Gardner uykuya dalınca, Dr. William tarafından kendisine kapsamlı bir nörolojik test uygulandı, akli dengesi tamamen yerindeydi. Randy Gardner uykusuz kalan herkeste görülen huzursuzluk gibi bazı tipik tepkiler vermişti ama 11 gün uykusuz kaldıktan sonra 14 saat uyumuş ve tamamen dinç uyanmıştı. Dr. William a göre aklın kilidi açılamamıştı ama sonuç yinede önemliydi. Araştırma bilimi uykunun gizemlerine bir adım daha yaklaştırmıştı.

Sonraki yıllarda Dr. William uykuyu bölümlere ayırıp inceledi ve sonunda REM ve REM dışı uykuları 2 ana uyku evresi olarak tanımladı. Bunlar Aktif evre ve Sessiz evre olarakta biliniyor. Yatağa uzandığınızda sessiz uyku yani REM dışı uyku başlar ve yaklaşık 40 ile 80 dakika sürer. REM dışı uykuda vücuttaki herşey yavaşlar. Başınız yastığa değdiğinde ve beyin aktiviteniz yavaşladığında düşünmeniz ve nefes almanızda yavaşlar. Vücudunuzun hızı gittikçe azalır. 2. evre olan aktif yani REM uykusunda adından da anlaşılacağı gibi aktiviteler başlar. Bu evrede beynimiz uyanık olduğumuzda ki kadar hareketlidir. Yaptığı iş rüyalar yaratmak ve bu rüyaları canlandırması için vücudunuza sinyaller göndermesidir. Ama vücudumuz sanki felç olmuş gibidir bu yüzden rüyada olan bitenleri gerçekte dışa vuramaz. Sanki  sessiz uyku evresi ( REM ) yorgunluğumuzu alırken aktif uyku ( REM DIŞI) evresi hafızamızı düzenlemekte, ve bir şekilde rüyalar üretmektedir.

Bunun ötesinde bu iki uyku evresinin psikozla yada  beyin işleyişiyle bir ilgisinin olup olmadığı hala bilinmiyor.